Het diner een smakelijke roman

De prijs voor de beste boekverfilming, de Parel, wordt vandaag, 7 september 2014 bekend gemaakt. Naast films als 12 Years a Slave, De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween, Philomena, The Hunger Games: Catching Fire en The Wolf of Wall Street, maakt ook de Nederlands(talig)e productie Het diner een kans op deze felbegeerde prijs. In 2009 kreeg de gelijknamige roman van Herman Koch, waarop de film gebaseerd is, al de NS Publieksprijs. Wat is er zo goed aan het boek?

Tafelen met Jiskefet

Jiskefet. Met vlagen doet  de roman Het diner denken aan het absurdistische  programma dat eind jaren ’90 op de Nederlandse buis te zien was. In de serie speelde Herman Koch, de schrijver van dit boek. Nu presenteert hij ons Paul, de verteller met zijn eigenaardige karakter. Deze vertelt ons dat zijn broer Serge heeft gevraagd te komen dineren in een duur restaurant en dat hun vrouwen bij het diner aanwezig moeten zijn. Vanaf het moment dat Paul het restaurant binnenkomt, heeft hij overal iets op aan te merken. De serveersters zijn schijnheilig, de gerant is snobistisch en de manier waarop de gerechten, in minimale porties, worden geserveerd is overdreven en onwenselijk.

Het diner als afleiding

Al snel echter, merk je dat er meer aan de hand is. De aandacht wordt afgeleid van de hoofdzaak. Serge presenteert hij als een verwaande man, maar in zijn beschrijvingen schemert iets van jaloezie door. Serge is een graag geziene man die minister-president hoopt te worden. Diens vrouw, Babette behoort:

…tot de categorie vrouwen die alles goed stond, dus ook een bril. Maar er was iets, iets wat anders was dan anders, als bij een kamer waar iemand in je afwezigheid alle bloemen heeft weggegooid: een verandering in het interieur die je in eerste instantie nog niet eens opvalt, tot je de stelen onder het deksel van de pedaalemmer ziet uitsteken.

Babette kan nauwelijks verhullen dat ze net heeft gehuild. Er is iets mis, dat kun je als lezer voelen, maar Paul gaat op luchtige toon verder al blijkt al snel dat ook hem iets dwars zit. Hij gaat steeds vreemder reageren, loopt  meerdere keren weg van tafel en is niet aanwezig bij het gesprek. Hij denkt terug aan zijn carrière als leerkracht, een baan die hij niet kon houden vanwege zijn agressieve uitlatingen en gewelddadige uitbarstingen. Wanneer hij achter de onomkeerbare daad van zijn zoon en zijn neven komt, maakt hij een beslissing.

Misdaad strooit roet in het eten

Serge is bang dat de actie van hun kinderen roet in het eten strooit en zijn plannen om premier te worden dwarsboomt. Hij heeft een oplossing gevonden die hij graag deelt aan tafel. Maar, niet iedereen blijkt het met zijn beslissing eens te zijn.

Wachten op de kers op de taart

De roman Het diner komt extreem traag op gang, doordat het enkel en alleen verteld vanuit het perspectief van Paul, die alles om zich heen tot in de detail beschrijft en enorm uitweidt met beeldspraak en onzinnigheden. Hij deelt zijn gedachten nauwelijks met zijn tafelgenoten, want blikken lijken al voor zich te spreken. Paul, de introverte, verwarde verteller is een voortreffelijke creatie van auteur Herman Koch. Hij blijkt niet betrouwbaar te zijn en de lezers van het boek, net als zijn eigen tafelgenoten, informatie achter te houden. Koch creëert absurde situaties à la Jiskefet door de enorm langdradige uitweidingen van Paul, waarmee de aandacht wordt afgeleid van de essentie van het verhaal: een misdaad door de kinderen die funeste gevolgen kan hebben voor de toekomst van Serge, maar ook voor die van de kinderen zelf. Die fantastische opbouw van het verhaal samen met de intrige en het ethisch dilemma maakt de roman tot een eersteklas psychologisch drama.

Benieuwd naar de film? Lees erover in de volgende post.